tomaszowski informator tygodniowy
Ogłoszenia
Wyróżnione
PRYWATNY gabinet ginekologiczno-położniczy KAMILA ...
czytaj dalej »

BICOM mgr. E. RUSINEK Komputerowe testowanie i ...
czytaj dalej »

UWAGA. DO TEJ KATEGORII OGŁOSZENIA BĘDĄ ...
czytaj dalej »
 
Kultura

  Landsbergowie

 






Kim byli Landsbergowie, powinien wiedzieć każdy tomaszowianin, który choć trochę interesuje się historią naszego miasta.
Można powiedzieć, że byli dla Tomaszowa tym, czym dla Łodzi Poznańscy, Scheiblerowie, Grohmani. Fabrykanci, którzy budowali przemysł, przez lata tworząc wizerunek miasta, które rosło obok ich przemysłowych imperiów. Z jednej strony bezwzględni wyzyskiwacze, budujący fortuny na eksploatacji klasy robotniczej. Fabrykanci, u których pracowały dzieci do lat 14. To przeciw warunkom pracy w fabrykach, m.in. Landsbergów, wybuchały strajki. Z drugiej strony Landsbergowie byli prekursorami technicznego postępu, społecznikami, filantropami, uczestnikami walk o polską szkołę w okresie zaborów i walk o niepodległość.
Pierwszym Landsbergiem, który osiadł w Tomaszowie w 1857 roku był Hilel (Chil) vel Hilary, za nim trafił do naszego miasta jego młodszy brat Abram vel Aleksander. W krótkim czasie zbudowali potężne imperium przemysłu włókienniczego. To dzięki m.in. Landsbergom powstała w Tomaszowie pierwsza szkoła średnia (Aleksander i Henryk), teatr miejski (Feliks, Aleksander). Landsbergowie działali w ochotniczej straży ogniowej (Henryk), w towarzystwie charytatywnym (Henryk), w związkach kombatanckich (Władysław i Henryk, którzy byli też radnymi miejskimi). Rodzina się rozrastała i jej członkowie wchodzili w związki małżeńskie z innymi rodzinami fabrykanckimi, rosła też ich fortuna. Asymilowali się w polskim żywiole, zdarzało się, że przyjmowali wyznanie protestanckie (np. Dorota z Landsbergów Koralowa), a w późniejszym okresie również rzymskokatolickie.
Czemu przypominam rodzinę Landsbergów? Za sprawą unikatowej fotografii, która trafiła do moich rąk poprzez prof. dra Krzysztofa Tomasza Witczaka z UŁ, autora ?Słownika biograficznego Żydów tomaszowskich?. Ten niestrudzony badacz historii, w tym losów tomaszowskich Żydów, dotarł do Joanny Kulmowej (przedstawianej na łamach TIT), pisarki, poetki, wnuczki Aleksandra Landsberga i Eleonory (z domu Landsberg), która udostępniła mu nieznaną w Tomaszowie i nigdzie niepublikowaną fotografię z opisem uwiecznionych na niej postaci. Zdjęcie wykonano w 1922 roku obok willi przy ul. Gustownej (obecnie Konstytucji 3 Maja), w której teraz jest siedziba Powiatowego Urzędu Pracy. Na zdjęciu są m.in.: Marceli Landsberg, lekarz, konkurent Juliana Tuwima do ręki Stefanii Marchew (którą poślubił jednak Tuwim), Władysław Landsberg, wspomniany wyżej przemysłowiec i uczestnik wojny w 1920 roku, Henryk Steinman-Kamiński - żołnierz, uczestnik wojny 1919-1920 i poeta, mąż Landsbergówny (pisałem o nim w TIT), Aleksander (wspomniany wyżej przemysłowiec i filantrop), Celina Landsberg - żona Władysława, piękna kobieta, którą dbałość o dietę dla zachowania szczupłej talii doprowadziła do anoreksji, w skutek której zmarła w 1930 roku.
Wybuch wojny w 1939 roku położył kres pomyślności rodu i przyniósł śmierć wielu członkom tej rodziny. Część ocalała dzięki emigracji, wyjściu z ZSRR z Syberii, z armią Andersa. Inni jeszcze dzięki ukrywaniu się po aryjskiej stronie, po ucieczkach z gett.
Kilkanaście miesięcy temu opublikowaliśmy podobną rodzinną fotografię familii Pieschów z początków XX w. Ciekawe, czy zachowały się inne podobne zbiorowe fotografie, na których są znane tomaszowskie rody? Wiem, że zachowały się fotografie rodzinne familii Mullerów (której głowa, Alexander, też był znanym przemysłowcem) - jedna z około 1880 roku i druga z 1932 roku, które były publikowane w wydawanym przez tomaszowską parafię ewangelicko-augsburską Zeszycie Ewangelickim w 2005 roku.
Na koniec wspomnę, że w Tomaszowie oprócz niszczejących murów fabryk Landsbergów i podupadających ich siedzib zostały coraz rzadziej używane powiedzenia z nimi związane. Mówi się jeszcze czasem o kimś dysponującym większą gotówką ?bogaty jak Landsberg?. Opiekunowie dzieci niejadków straszyli je słowami ?jedz, jedz, bo skończysz jak Landsbergowa? (ta od anoreksji).


Jan Pampuch   

Artykuł ukazał się w wydaniu nr 34 (1101) z dnia 26 Sierpnia 2011r.
 
Kontakt z TIT
Tomaszów Mazowiecki - baza wiedzy Biuro ogłoszeń
ogloszenia@pajpress.com.pl

Tomaszów Mazowiecki - baza wiedzy Dział reklamy
tel: (44) 724 64 17 wew. 28

Tomaszów Mazowiecki - baza wiedzy Redakcja
tel: (44) 724 24 00
redakcja@tomaszow-tit.pl
Artykuły
Informator